در مقاله حاضر نويسنده با تبيين نقش و كاربردهاي وسيع صدقه مفهوم روزي را در سطحي عام و كلي بررسي كرده و فوائد صدقه و انفاق را بازگو نموده است كه با هم آن را از نظر مي گذرانيم.
● نويسنده: محمد مهدی - رشادتی
● منبع: روزنامه - کیهان - تاريخ شمسی نشر 27/05/1388
اميرالمؤمنين(ع) فرمودند: «استنزلوا الرزق بالصدقه» فرود آمدن روزي را با صدقه بخواهيد. (1)
با توجه به راه كارهايي كه از اولياء الهي به دست ما رسيده است، چرا بايد در امور زندگي، به ويژه در مسائل مالي نگران باشيم. اگر به صحت پيام قرآن و سخنان رهبران معصوم(ع) اطمينان داريم، بايد با عمل به آن دستورات به نتايج آن نيز مطمئن باشيم.
صدقه، راهي براي رفع مشكلات مالي
به ما تعليم داده اند، اگر در امور مالي دچار تنگدستي و فقر و نداري شديد، در راه خدا صدقه بدهيد و با او تجارت نماييد تا مالتان بركت و فزوني پيدا كند. (2)
اينگونه رفتار ممكن است از جنبه علمي و اقتصادي صحيح نباشد، اما از حيث ديني و اعتقادي كاملا درست است. زيرا در دستگاه الهي، انفاق مال و صدقه دادن آن يك نوع سرمايه گذاري اصيل و پرمنفعت از لحاظ مادي و معنوي به شمار مي رود. جهان هستي، جهان ارتباطات است. ميان همه اجزاء عالم گونه اي ارتباط عميق و معناداري برقرار است.
چهار هزار دينار در مقابل چهل دينار
به اين داستان توجه كنيد: يكي از پسران امام صادق(ع) نامش محمد بود. گاهي از مخارج زندگيش چيزي زياد مي آورد. امام فرمود: چقدر از مخارج زندگيت زياد آمده؟ عرض كرد: چهل دينار. فرمود: آن را در راه خدا صدقه بده. گفت: غير از اين پولي ندارم. اگر آن را صدقه بدهم چيزي برايم باقي نمي ماند.
فرمود: برو آن را صدقه بده. خداوند عوضش را مي دهد. آيا نمي داني كه هرچيزي كليدي دارد و كليد رزق و روزي صدقه است؟
محمد نصيحت پدر را پذيرفت و آن چهل دينار اضافي را بخشيد. از اين واقعه ده روز بيشتر نگذشت كه چهار هزار دينار براي امام آوردند. امام(ع) به محمد فرمود: پسر جانم، ما براي خدا چهل دينار داديم، خداوند به جاي آن، چهار هزار دينار (صدبرابر) عنايت فرمود. (3)
گفت پيغمبر كه دائم بهر پند
دو فرشته خوش منادي مي كنند
كاي خدايا منفقان را سيردار
هر درمشان را عوض د ه، صدهزار
اي خدايا ممسكان را در جهان
تو مده الا زيان اندر زيان (4)
صدقه، مفهومي عام
صدقه منحصر در انفاق مال نيست. بلكه صدقه مفهوم عامي است كه انفاق مال يكي از مصاديق آن است. در احاديث آمده: برترين صدقه، صدقه زبان است كه با كنترل آن از فتنه ها جلوگيري مي كند. همچنين فراگيري علم و آموختن آن به ديگران از بهترين نمونه هاي صدقه است. كلا هر كار نيكي صدقه است.
مانند: كمك به ضعيفان- كار براي مردم- برداشتن سنگي از سرراه ( 5)
- عيادت از مريض- تشييع جنازه- جواب سلام دادن- اصلاح ميان طرفين دعوا. (6)
نان دهي از بهر حق نانت دهند
جان دهي از بهر حق جانت دهند(7)
تأثيرات صدقه
عامل اصلي سعادت در دنيا و آخرت بويژه توفيق در امور زندگي اين جهان از منظر قرآن فقط «تقوي» است. (8)
واژه تقوي مفهوم گسترده اي است كه مراتب و مصاديق فراواني دارد. مثلا نماز- روزه- حج- صله رحم و... هر كدام از مراتب تقوي بشمار مي رود. صدقه نيز از مراتب بسيار مهم آن است كه مي تواند در تعادل روابط اجتماعي و تنظيم زندگي افراد جامعه ديني، نقش بسيار مؤثري را ايفاء كند. مهمترين تأثيرات صدقه در روابط اجتماعي عبارتند از:
- آزادكردن فرد از صفت بخل و تنگ نظري
- رشد روحيه تعاون و همدردي و همكاري در ميان افراد جامعه و پرورش انگيزه مشاركت فعال در امور اقتصادي و اجتماعي.
- ارتقاء سطح زندگي افراد ضعيف و گسترش عدالت در ميان آنان.
- بيمه كردن سرمايه مادي و معنوي خود و خانواده با دستگاه بيمه الهي.
- حضور فعال در عرصه ارائه الگوهاي صحيح مصرف.
در تعاليم اسلامي صدها روش براي افزايش مال و فراواني روزي وجود دارد كه صدقه با آن همه بركات، فقط يكي از آنهاست. (9)
مفهوم روزي
از ديدگاه اسلامي، رزق (روزي) معناي وسيعي دارد كه شامل همه مزاياي زندگي اعم از مال، علم، مقام، قدرت، جمال، زن و فرزند، خانه، دوستان و... مي شود. (10) و در قرآن از آن با تعابير مختلفي مانند:
رزق حلال و طيب(11)، رزق حسن(12)، رزق كريم(13)، نامبرده مي شود. بنابراين هنگامي كه از خداوند طلب رزق و روزي مي كنيم، صرفا افزايش و زيادي روزي را نمي خواهيم بلكه روزي حلال و روزي طيب و روزي نيكو و ارجمند (حسن و كريم) را درخواست مي نماييم.
اين كيفيت از روزي مي تواند در جهت رشد انسان و صلاح او بكار آيد. و اگر روزي داراي اين سه ويژگي نباشد قطعا موجب فساد و طغيان آدمي مي گردد و در نهايت او را به سوي دوزخ و عذاب الهي سوق مي دهد.
جوشش و افزوني زر در زكات
عصمت از فحشاء و منكر در صلات
آن زكاتت كيسه ات را پاسبان
و آن صلاتت هم زگرگانت شبان(14)
گر بريزد برگ هاي اين چنار
برگ بي برگيش بخشد كردگار
گر نماند از جود در دست تو مال
كي كند فضل الهت پايمال؟
هر كه كارد، گردد انبارش تهي
ليك اندر مزرعه باشد بهي(15)
فوائد صدقه و انفاق:
در روايات، آثار بسيار ارزشمندي براي صدقه ذكر شده است، مانند: فرونشاندن خشم و غضب خدا، بسته شدن هفتاد درب بدي به روي انسان، شفا يافتن بيمار، جلوگيري از پيشامدهاي ناگوار و مرگ هاي بد، افزايش طول عمر، افزايش حسنات، رهايي از آتش جهنم، (16) بركت در مال، نزول رحمت خدا، نابود كننده صفت بخل(17) از بين برنده فقر و تنگدستي و حفاظت از مال و دارايي(18)
خور و پوش و بخشاي و راحت رسان
نگه مي چه داري زبهر كسان
برند از جهان با خود اصحاب رأي
فرومايه ماند بحسرت بجاي
زر و نعمت اكنون به دكان توست
كه بعد از تو بيرون زفرمان توست
بدنيا تواني كه عقبي خري
بخر جان من ورنه حسرت بري(19)
منابع
1- نهج البلاغه، ترجمه حسين انصاريان، نشر پيام آزادي حكمت137
2- غررالحكم رسولي محلاتي، 2جلدي، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، ج1 ص643 و قرآن كريم سوره طلاق آيه3
3- يكصد موضوع 500داستان، سيدعلي اكبر صداقت، انتشارات ناصر قم، ص280
4- مثنوي معنوي، مولوي، انتشارات مولي، ج1، دفتر اول ابيات 2223- 2224- 2225
5- منتخب ميزان الحكمه، محمد ري شهري، دارالحديث، ج2، صص576- 577
6- طرائف الحكم، احمد آشتياني، نشر جعفري راد، ج1 ص249تا 254
7- مثنوي (همان) دفتر اول 2236
8- قرآن كريم، طلاق آيه2و 3- اعراف آيه69
9- رجوع شود به: وسعت رزق، رضا توحيدي، نشر عصر جوان، (در اين كتاب بيش از صد راه كار عبادي و غيرعبادي براي حفظ رزق و افزايش آن با استفاده از منابع اسلامي بررسي شده است. )
10- ترجمه تفسير الميزان، علامه طباطبائي، دفتر انتشارات اسلامي، ج3 ص214
11- قرآن كريم، مانده88- بقره168- انفاق 96- نحل114
12- هود88
13- احزاب13
14- مثنوي معنوي، همان دفتر اول، ابيات 3674- 3575
15- همان، ابيات 2237- 2238- 2239
16- منتخب ميزان الحكمه، همان ص575- معراج السعاده، ملااحمد نراقي، دفتر نشر مصطفي، ص835- 935
17- غررالحكم، همان ج1 ص443
18- طرائف الحكم، همان ص409- 366
19- كليات سعدي، نشر برگ نگار، ص591
